သစ်တောကြီးများ၊ ကျွန်းစုများနှင့် သတ္တုသိုက်များ ပေါကြွယ်လှသော တနင်္သာရီတိုင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး အသက်သွေးကြောတခု ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ဖြစ်ပွားလာသော ပြင်းထန်သည့် စစ်ရေးပဋိပက္ခများကြောင့် ကုမ္ပဏီကြီးများ ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်နိုင်ခြင်း မရှိတော့ပေ။ ဤသို့ လစ်လပ်လာသောနေရာတွင် ဒေသအတွင်း လွှမ်းမိုးမှုရှိသော နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းများ (တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ အပါအဝင်) က စည်းမျဉ်းစည်းကမ်း မူဝါဒများ မချမှတ်နိုင်ဘဲ ခဲ၊ သံ၊ ရွှေ တူးဖော်ခွင့်များကို အခွန်အတုတ်ကောက်ခံ၍ စည်းစနစ်မဲ့စွာ ခွင့်ပြုနေခြင်းသည် ဒေသ၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ပြင်းထန်စွာ ဖျက်ဆီးနေပြီဖြစ်သည်။
လက်ရှိ တနင်္သာရီတိုင်းအတွင်းက ချောင်းရေများသည် သတ္တုတူးဖော်မှုများ၏ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများနှင့် ဓာတုဗေဒပစ္စည်းများကြောင့် ‘ဝါရွှေရောင်’သို့ ပြောင်းလဲနေပြီဟူသော သတင်းစကားက မြန်မာ့တော်လှန်ရေး၏ အနာဂတ်ရည်မှန်းချက်များကိုပါ ထိခိုက်စေမည့် ကြီးမားသော နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းတခုကို မီးမောင်းထိုး ပြလိုက်သည်။ ‘ဝါရွှေရောင်ရေစီးကြောင်းများကြောင့် တော်လှန်နိုင်ငံရေးသည် ဦးတည်ချက် လွဲမှားလာမည်လော၊ ဦးတည်ချက် လွဲနေပြီလော’ဟူသည့် မေးခွန်းကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် မေးခွန်းထုတ်ရမည့် အချိန်သို့ ရောက်ရှိလာပြီ ဖြစ်သည်။
ပါဝင်ရေးသားကြဖို့ တိုက်တွန်းပါရစေ။
လူငယ်တွေရဲ့ အပြောချင်ဆုံးစကား၊ လူထုပရိသတ်တွေ အကြားချင်ဆုံးအသံကို ‘ISP Column’ကနေ ပို့ဆောင်ပေးနိုင်မယ်လို့ ယူဆပါတယ်။ စာမူတွေကို အယ်ဒီတာအဖွဲ့က ရွေးချယ်၊ တည်းဖြတ်မှုတွေ လုပ်ဆောင်ပါမယ်။ ဒါပေမဲ့ မူရင်းပုံမပျက်ယွင်းစေဘဲ (လိုအပ်တဲ့) အနည်းဆုံး တည်းဖြတ်မှုပဲ ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။ စာမူတွေအတွက်လည်း ISP-Myanmar က ဉာဏ်ပူဇော်ခချီးမြှင့်ဖို့ စီစဉ်ထားပါတယ်။
စည်းမဲ့ကမ်းမဲ့တူးဖော်မှု၏ ရေတိုနှင့် ရေရှည် ဆိုးကျိုးများ
တနင်္သာရီဒေသရှိ သတ္တုတူးဖော်မှု ပုံစံသည် ယာယီဝင်ငွေ ရရှိနိုင်သော်လည်း ဒေသခံပြည်သူတို့၏ လူမှုဘဝနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်၍မရနိုင်သော အခြေအနေများသို့ ဦးတည်နေသည်။
၁။ လက်ရှိနှင့် ရေတို ပတ်ဝန်းကျင်ပျက်စီးမှုများ
- ရေဆိုးနှင့် ရေထုညစ်ညမ်းမှု
ရွှေတူးဖော်ရာတွင် ပြဒါး သို့မဟုတ် ဆိုက်ယာနိုက်ကဲ့သို့သော အဆိပ်အတောက် ဖြစ်စေသည့် ဓာတုပစ္စည်းများ သုံးစွဲခြင်း၊ သို့မဟုတ် ခဲနှင့် သံတူးဖော်ရာမှ စွန့်ပစ်ရေများကြောင့် ဒေသ၏ ချောင်းရေများသည် ‘ဝါရွှေရောင်’ သို့မဟုတ် အခြားညစ်ညမ်းသောအရောင်များ ဖြစ်လာသည်။ ဤသည်မှာ ရေအရည်အသွေး ကျဆင်းရုံသာမက ဒေသခံတို့၏ သောက်သုံးရေ၊ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ရေလုပ်ငန်းကို ချက်ချင်း အဆိပ်ခတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
- သစ်တောပြုန်းတီးမှုနှင့် မြေဆီလွှာတိုက်စားမှု
စည်းမဲ့ကမ်းမဲ့ တူးဖော်မှုများကြောင့် သစ်ပင်များကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ တောင်ကတုံးများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်းသည် ရေအရင်းအမြစ်များကို ခြောက်ခန်းစေပြီး မြေဆီလွှာတိုက်စားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေကာ ရေကြီးရေလျှံမှုအန္တရာယ်ကို ပိုမိုဆိုးရွားစေသည်။
၂။ ရေရှည်တွင် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် အခြေအနေများ
- လူသားချင်းစာနာမှု အကျပ်အတည်း
ရေနှင့် မြေထု ညစ်ညမ်းမှုသည် ဒေသခံများကို ရေရှည်ကျန်းမာရေးပြဿနာများ (ဥပမာ – အရေပြားရောဂါ၊ ကင်ဆာ) ကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး မျိုးဆက်သစ်များ၏ အနာဂတ်ကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။
- စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး ပဋိပက္ခများ
သဘာဝအရင်းအမြစ်များ ပျက်စီးခြင်းကြောင့် ဒေသခံများ၏ အဓိက အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း လုပ်ငန်းများ (ဥပမာ – ရေလုပ်ငန်း၊ ဥယျာဉ်ခြံမြေ) ပျက်စီးသွားပြီး လူမှုစီးပွားရေးအကျပ်အတည်းများ၊ တူးဖော်ရေးလုပ်ငန်းခွင်က ရွှေ့ပြောင်းလုပ်သားများနှင့် ဒေသခံများအကြား ပဋိပက္ခများ၊ ပြည်တွင်းရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှု (IDPs) အသစ်များ ပေါ်ပေါက်လာနိုင်သည်။
- သယံဇာတကျိန်စာ (Resource Curse) သံသရာ
စည်းမဲ့ကမ်းမဲ့တူးဖော်မှုကနေ ရရှိသော ငွေကြေးအပေါ် မှီခိုလွန်းခြင်းသည် ရေရှည်တွင် ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကို အကျိုးမပြုဘဲ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများအကြား အမြတ်အစွန်းလွန်ဆွဲမှုနှင့် တိုက်ပွဲများကိုသာ ပိုမိုဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ဤသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းတလျှောက် လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခကို ရှည်ကြာစေခဲ့သော ‘သယံဇာတကျိန်စာ’သံသရာကို ထပ်မံလည်စေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံရေးအရ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းသင့်ပုံ
တနင်္သာရီဒေသရှိ တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ (ဒေသအုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရားများ) အနေနှင့် ဤပြဿနာကို ချက်ချင်းဖြေရှင်းရန် နိုင်ငံရေးအရ ပြတ်သားသော ရပ်တည်ချက်နှင့် လုပ်ငန်းအစီအစဉ်များ ချမှတ်ရမည်။
၁။ သယံဇာတစီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာ နိုင်ငံရေးမူဝါဒကို အစောဆုံး ချမှတ်ခြင်း
- တူးဖော်မှုဆိုင်ရာ အရေးပေါ် အမိန့်ထုတ်ပြန်ခြင်း
ဒေသအတွင်းရှိ ခဲ၊ သံ၊ ရွှေ တူးဖော်မှု အားလုံးကို သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိခိုက်မှု လုံးဝမရှိစေရန် လိုအပ်သည့် စံနှုန်းသစ်များ ချမှတ်နိုင်သည်အထိ ချက်ချင်း ယာယီရပ်ဆိုင်းသင့်သည်။ အထူးသဖြင့် ပြဒါးနှင့် ဆိုက်ယာနိုက်ကဲ့သို့ အဆိပ်ရှိသော ဓာတုပစ္စည်းများ သုံးစွဲမှုကို ဥပဒေဖြင့် လုံးဝတားမြစ်ရမည်။
- ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးကော်မတီ ဖွဲ့စည်းခြင်း
ဒေသခံ ပတ်ဝန်းကျင်ပညာရှင်၊ မြေယာနှင့် ရေလုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်သူ ဒေသခံများ ပါဝင်သော ပွင့်လင်းမြင်သာသည့် စောင့်ကြည့်ကြီးကြပ်ရေး ကော်မတီကို ချက်ချင်းဖွဲ့စည်း၍ တူးဖော်မှုလုပ်ငန်းများကို ပုံမှန်စစ်ဆေးစေရမည်။
- ဝင်ငွေကို ဖက်ဒရယ်မူဖြင့် ကိုင်တွယ်ခြင်း
သယံဇာတကနေ ရရှိသော အခွန်ငွေများကို လက်နက်ဝယ်ယူရန်သာ မကဘဲ၊ ဒေသခံတို့၏ လူမှုဘဝ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအတွက် သီးခြားရန်ပုံငွေအဖြစ် သတ်မှတ်အသုံးပြုမည့် စနစ်ကို ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ ချမှတ်ရမည်။ ၎င်းသည် အနာဂတ် ဖက်ဒရယ်သယံဇာတခွဲဝေမှု၏ ရှေ့ပြေးနမူနာကို ပြသရာရောက်သည်။
၂။ ပြည်သူလူထု၏ အခွင့်အရေးကို အာမခံခြင်း
- လွတ်လပ်စွာ သဘောတူခွင့် (FPIC) ကို အပြည့်အဝပေးခြင်း
မည်သည့်စီမံကိန်းကိုမဆို ဒေသခံပြည်သူများ၏ ‘လွတ်လပ်စွာ ကြိုတင်အသိပေးတိုင်ပင်၍ ရယူသည့် သဘောတူညီမှု’ (FPIC) ကို ရရှိရမည်။ ဒေသခံတို့၏ ကန့်ကွက်မှုကို လေးစားလိုက်နာရန် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများက ကတိပြုရမည်။
ဝါရွှေရောင်ရေစီးကြောင်းကြောင့် တော်လှန်နိုင်ငံရေးကနေ ဦးတည်ချက် လွဲမှားလာမည်လော၊ ဦးတည်ချက် လွဲနေပြီလော။
တနင်္သာရီတိုင်းက ‘ဝါရွှေရောင်’ရေစီးကြောင်းများသည် စစ်အာဏာရှင်ကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်နေသည့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအတွက် နိုင်ငံရေးအရ အလွန်အရေးကြီးသော သတိပေးခေါင်းလောင်းသံ ဖြစ်သည်။
တော်လှန်ရေး၏ အဓိကရည်မှန်းချက်သည် ဖိနှိပ်မှု၊ အဂတိလိုက်စားမှုနှင့် စည်းမဲ့ကမ်းမဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးတို့ကို အဆုံးသတ်ကာ ပြည်သူလူထုအတွက် တရားမျှတမှုနှင့် ကောင်းမွန်သောအုပ်ချုပ်ရေး (good governance) ကို ဖော်ဆောင်ရန် ဖြစ်သည်။ သို့သော် လက်ရှိ သယံဇာတစီမံခန့်ခွဲပုံသည် ယခင် ဖိနှိပ်သောအစိုးရများ၏ လုပ်ရပ်များနှင့် ဆင်တူနေသည့် အန္တရာယ် ရှိနေသည်။
နိဂုံး
သယံဇာတတူးဖော်မှုကနေ ရရှိသော ဝင်ငွေအပေါ် စစ်ရေးအရ မှီခိုမှုများပြားလာသည်နှင့်အမျှ ပတ်ဝန်းကျင်ကာကွယ်ရေးနှင့် ဒေသခံတို့၏ အကျိုးစီးပွားကို ဦးစားပေးရန် ခက်ခဲလာမည်။ ဝင်ငွေ၏ ဆွဲဆောင်မှုကြောင့် ‘မည်သူက ပိုမိုလုပ်ကိုင်ခွင့်ရသနည်း’ဟူသော အတွေးများသာ လွှမ်းမိုးလာပြီး ‘တိုင်းပြည်ကို ဘယ်လို စည်းစနစ်တကျ အုပ်ချုပ်မလဲ’ဟူသော မူလနိုင်ငံရေးဦးတည်ချက်ကနေ လွဲချော်လာနိုင်သည်။ အကယ်၍ ဒေသတွင်း နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းများက ဝါရွှေရောင် ရေစီးကြောင်းကဲ့သို့သော ပတ်ဝန်းကျင်အန္တရာယ်များကို သိလျက်နှင့် မူဝါဒများမချမှတ်ဘဲ ဆက်လက်တူးဖော်ခွင့်ပြုနေပါက ၎င်းတို့သည် ဒေသခံပြည်သူ၏ ရေရှည်အကျိုးစီးပွားကို လျစ်လျူရှုခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ လျစ်လျူရှုခြင်းသည် တော်လှန်ရေး၏ နိုင်ငံရေးအနှစ်သာရနှင့် ရည်မှန်းချက်ကနေ လက်တွေ့တွင် လွဲချော်နေပြီဟု ဆိုနိုင်မည်ဖြစ်သည်။